Oddiy til — har kim tushunishi mumkin boʻlgan til
Oʻzbekistonda oddiy til harakati
Oddiy til — bu shunday yozuv uslubi, bunda oʻquvchi kerakli maʼlumotni tez topadi, topganini oson tushunadi va undan toʻgʻri foydalana oladi.
Davlat hujjatlari, qonunlar, tibbiy koʻrsatmalar — bularning barchasi fuqarolar uchun yoziladi. Agar matn tushunarsiz boʻlsa, fuqaro oʻz huquqlaridan foydalana olmaydi.
Xalqaro standart ISO 24495-1:2023 oddiy tilning aniq taʼrifini beradi. Koʻplab mamlakatlar — AQSh, Buyuk Britaniya, Kanada, Avstraliya — allaqachon oddiy til qonunlarini qabul qilgan.
Nega oddiy til kerak?
Fuqarolar huquqi
Har bir inson davlat xizmatlarini tushunish huquqiga ega. Murakkab til bu huquqni cheklaydi.
Vaqt va pul tejash
Tushunarsiz hujjatlar tufayli fuqarolar qayta-qayta murojaat qiladi. Bu davlat organlari va fuqarolar vaqtini behuda sarflaydi.
Ishonch oshirish
Oddiy va ochiq muloqot davlat va fuqarolar oʻrtasidagi ishonchni mustahkamlaydi.
Xatolarni kamaytirish
Aniq yozilgan koʻrsatma xato harakatlarni kamaytiradi — tibbiyotda, moliyada, huquqda.
Hammaga qulay
Oddiy til ayniqsa kam savodli, keksa yoshdagi va oʻzbek tili ona tili boʻlmagan kishilar uchun muhim.
Oddiy tilning asosiy tamoyillari
Oʻquvchini biling
Kim uchun yozyapsiz? Ularning bilim darajasi qanday? Nimani bilishga muhtoj?
Tuzilmani rejalang
Eng muhim maʼlumotni boshga qoʻying. Mantiqiy tartibda yozing. Har bir sarlavha ostida bitta fikr.
Soʻzlarni tanlang
Oddiy, kundalik soʻzlar ishlating. Maxsus atamalardan qoching. Agar atama zarur boʻlsa, uni tushuntiring.
Gaplarni qisqartiring
Har bir gap 15–20 soʻzdan oshmasin. Bitta gapda bitta fikr. Aniq feʼl ishlating. Majhul nisbatdan qoching.
Tekshiring va sinang
Yozganingizni baland ovozda oʻqing. Maqsadli oʻquvchidan fikr soʻrang. Tushunarsiz joylarni qayta yozing.
Oddiy tilda qanday yoziladi?
Haqiqiy hayotdan olingan misollar
Mazkur qaror qabul qilingan sanadan eʼtiboran oʻn besh kun mobaynida belgilangan tartibda tegishli idoraviy tashkilotlar tomonidan amalga oshirilishi lozim.
Bu qaror 15 kun ichida bajarilishi kerak. Masʼul tashkilotlar ishni boshlashi shart.
Bemorga farmakologik preparatni kuniga uch marotaba ovqatlanishdan soʻng ichish buyurilgan boʻlib, gipersensitivlik reaktsiyalari kuzatilgan taqdirda darhol tibbiy yordam koʻrsatish zarur.
Bu dorini kuniga 3 marta, ovqatdan keyin iching. Agar allergiya belgilari paydo boʻlsa, darhol shifokorga murojaat qiling.
Mijozning kredit soʻrovnomasini koʻrib chiqish jarayonida moliyaviy tahlil natijalari asosida muddatli toʻlov shartlari belgilanadi va tegishli foiz stavkasi qoʻllaniladi.
Biz sizning kredit arizangizni koʻrib chiqamiz. Moliyaviy holatangiz asosida toʻlov muddati va foiz stavkasini belgilaymiz.
Taʼlim muassasalari pedagogik xodimlarning malaka oshirish kurslarida ishtirok etishini taʼminlash maqsadida tegishli chora-tadbirlar koʻrishi lozim.
Maktablar oʻqituvchilarni malaka oshirish kurslariga yuborishi kerak.
Fuqarolarning yashash joyini roʻyxatga olish uchun belgilangan hujjatlar toʻplamini tegishli hududiy organlar boshqarmasiga taqdim etishlari talab qilinadi.
Roʻyxatga olish uchun quyidagi hujjatlarni mahalla idorasiga olib boring: pasport, uy-joy hujjati, ariza.
Oddiy tilda yozish boʻyicha qoʻllanma
Boshlash uchun 5 qadam
-
1
Maqsadni aniqlang.
Oʻquvchi nimani bilishi yoki qilishi kerak?
-
2
Oʻquvchini tasavvur qiling.
Kim oʻqiydi? Nima biladi? Nima bilmaydi?
-
3
Rejani tuzing.
Eng muhim maʼlumotni birinchi yozing.
-
4
Oddiy yozing.
Qisqa gaplar, tanish soʻzlar, aniq feʼllar.
-
5
Tekshiring.
Boshqa odam oʻqib koʻrsin. Tushunmagan joylarni qayta yozing.
Tekshirish roʻyxati
- Har bir gap 20 soʻzdan qisqami?
- Nomaʼlum atamalar tushuntirilganmi?
- Matn faol nisbatda yozilganmi?
- Eng muhim maʼlumot boshda turganmi?
- Har bir sarlavha ostida faqat bitta mavzu bormi?
- Matnni baland ovozda oʻqidingizmi?
- Maqsadli oʻquvchi tushundimi?
Koʻp uchraydigan xatolar
Xato
Uzun, murakkab gaplar
Toʻgʻrisi
Gapni ikkiga boʻling
Xato
Majhul nisbat: "amalga oshiriladi"
Toʻgʻrisi
Faol nisbat: "biz bajaramiz"
Xato
Nomaʼlum atamalar
Toʻgʻrisi
Oddiy soʻzlar bilan almashtiring
Xato
Ikki marta inkor: "rad etmaslik mumkin emas"
Toʻgʻrisi
Aniq: "rad etish kerak"
Xato
Maʼlumot tartibsiz
Toʻgʻrisi
Muhim narsani birinchi yozing